Verkiezingsprogramma's over privacy, controle en burgerrechten
door Ronald Huissen en Peter Verschoor
Volgens sommigen groeit het bewustzijn over (de aanslagen op) de privacy en de burgerrechten in de Nederlandse samenleving. Is dat ook zichtbaar in de verkiezingsprogramma's voor 9 juni?
Het Platform heeft uit die programma's de onderdelen verzameld die handelen over privacy, controle en (digitale) burgerrechten. Sommige partijen zijn daar redelijk uitvoerig over, andere wijden er maar een paar woorden aan.
De teksten zijn vrijwel letterlijk overgenomen uit de verkiezingsprogramma's. Ze worden zonder commentaar gepresenteerd.
CDA
Het CDA is voor de inzet van speciale interventieteams en politiehelikopters die een achtervolging of zoekoperatie ondersteunen na een overval. Daders moeten zo veel mogelijk direct via het snelrecht worden gestraft. Het CDA is voor de inzet van technische mogelijkheden als DNA-spray en cameratoezicht.
Het CDA wil uitbreiding en bundeling van de opsporingscapaciteit om verspreiding van kinderporno, fraude, terrorisme, haatzaaien en opruiing op het internet tegen te gaan.
De overheid investeert gericht in onderzoek naar technologische vernieuwing op het gebied van veiligheid en opsporing, waaronder technologieën om cybercrime tegen te gaan. Nieuwe drugstesten kunnen het gebruik van verdovende middelen in het verkeer of bij geweldsincidenten aantonen. Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van slimme camera's die zelf alarm slaan bij onraad. Bij de ontwikkeling van nieuwe technieken is privacy een belangrijk aandachtspunt, maar nooit op voorhand een belemmering.
Het vele verkeer op het internet wordt door commerciële partijen gebruikt om het surfgedrag van mensen in kaart te brengen. Door de tijd heen wordt ongemerkt van bijna iedereen een gedetailleerd profiel opgebouwd dat gebruikt en doorverkocht wordt voor marketingdoeleinden. Het CDA wil dat consumenten vooraf toestemming gaan geven (opt-in-regeling) voor het plaatsen van de voor deze vorm van marketing noodzakelijke cookies en op dit punt de bestaande privacy-wetgeving aanpassen.
Het auteursrecht garandeert de rechten van de makers en is een onmisbare voorwaarde voor creativiteit en kwalitatief hoogstaand aanbod. Tegelijkertijd is de bestaande praktijk rond auteursrecht niet toegesneden op de digitale ontwikkelingen en belemmert het belangrijke innovaties en de vrije uitwisseling van content. Rechtenbescherming en rechtenafhandeling moeten op een nieuwe, transparante en vereenvoudigde wijze geregeld gaan worden.
ChristenUnie
Bij de kilometerheffing wordt in de landelijke administratie alleen het totaal aantal kilometers geregistreerd voor een beperkte tijd; niet de individuele ritgegevens.
Bij maatregelen in het kader van verbetering van haar dienstverlening, terrorisme- of criminaliteitsbestrijding, legt de overheid structureel verantwoording af van de mate waarin zij de privacy van haar burgers beschermt dan wel beperkt.
Bevoegdheden van de overheid op deze terreinen moeten na verloop van een aantal jaren worden verlengd. Daarmee keren zij periodiek terug als onderwerp op de agenda van het publieke debat.
Bewaartermijnen van gegevens van burgers door overheid en in het bijzonder door bedrijven worden beperkt.
De identificatieplicht wordt afgeschaft voor 16-minners en 70-plussers. Als burgers door feiten en omstandigheden hun identiteit genoegzaam kunnen aantonen, is vasthouden aan de letter van de identificatieplicht niet nodig en wordt dus geen boete opgelegd.
Het is onontkoombaar gebleken dat politie en justitie in de afgelopen tien jaar meer middelen en bevoegdheden hebben gekregen om de samenleving tegen aanslagen te kunnen beschermen.
Terreur heeft niet zo zeer het plegen van aanslagen als zodanig als doel, maar het verspreiden van angst en het opwekken van verdeeldheid en polarisatie. Maatregelen ter voorkoming van terrorisme zijn pas effectief als zij daarop zijn afgestemd; ze vinden juist daarom in veel gevallen plaats buiten veel media-aandacht om. Een grote(re) zichtbaarheid van zogeheten antiterrorismemaatregelen pakt tegen diezelfde achtergrond niet per definitie goed uit.
De opsporingsmiddelen zijn op orde; het sanctiearsenaal verdient nog wel uitbreiding. Steeds staat daarbij de rechtsstaat voorop. Onvrijheid kan niet worden bestreden met maatregelen die zelf de vrijheid inperken.
De stap om maatregelen te treffen en bevoegdheden te verruimen wordt slechts genomen indien deze aantoonbaar van belang zijn om de informatiepositie van de overheid voor dat doel te verbeteren. Ongericht taps zetten, en het langdurig bewaren van computer- en communicatiegegevens, passen hierin niet.
De rechtsstatelijke beginselen zijn en blijven leidend bij de strijd tegen terrorisme en radicalisering. Deze worden niet opgerekt.
De opbouw van meer kennis en analyse van terrorisme, radicalisme en extremisme wordt ter hand genomen.
Aan uitbreiding van opsporingsbevoegdheden ter bestrijding van terrorisme is in beginsel geen behoefte.
De algemene identificatieplicht en het langdurig bewaren van persoonsgegevens en computer- en communicatiegegevens dragen niet bij aan verbeterde opsporingskansen. Deze maatregelen worden ingeperkt.
Een constitutioneel hof wordt de hoogste rechtseenheidinstantie in het Koninkrijk en heeft de bevoegdheid wetten te toetsen aan de grondwet.
D66
Elektronisch Patiënten Dossier: De privacy van de patiënt moet echter wel goed worden beschermd. De patiënt is de enige die kan bepalen wie toegang tot zijn gegevens krijgt. De patiënt moet altijd kunnen traceren wie wanneer zijn gegevens heeft ingezien.
D66 wil de opslag van vingerafdrukken die verkregen worden bij de aanvraag van een nieuw paspoort beëindigen. Dit is een vorm van onnodige inbreuk van het recht op privacy van de burgers. Tevens weten we nooit waarvoor die vinderafdrukken in de toekomst wellicht ooit gebruikt gaan worden.
Projecten waarbij de opslag van persoonlijke informatie een rol speelt, moeten worden onderworpen aan 'privacy impact analyses'. Voor publieke partijen is dit verplicht (vergelijkbaar met een milieueffectrapportage). Private partijen moeten desgevraagd kunnen aantonen dat ze verantwoord met risicos omgaan en niet in strijd handelen met de Wet Bescherming Persoonsgegevens.
D66 wil dat wetten en regelgeving die op gespannen voet staan met de privacy van burgers na een van te voren vastgestelde periode actief moeten worden verlengd en anders worden stopgezet. D66 wil ook een geregelde evaluatie en (eventuele) herziening van bestaande regelgeving die de privacy raakt.
D66 meent dat verschillende dossiers niet zonder toestemming gekoppeld morgen worden en dat burgers altijd hun eigen data moeten kunnen inzien: persoonsgegevens zijn eigendom van het individu, niet van de overheid.
Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) krijgt de bevoegdheid direct boetes op te leggen bij het overtreden van de Wet Bescherming Persoonsgegevens en de bevoegdheid deze overtredingen ook publiek te maken. Een lek of diefstal van persoonlijke gegevens moet door de beheerder van die gegevens bekend worden gemaakt.
Het CBP wordt omgedoopt tot de Nederlandse Data Autoriteit. D66 wil de capaciteit vergroten om klachten over privacyschending in behandeling te kunnen nemen en hulp te kunnen bieden aan slachtoffers van schending van de persoonlijke levenssfeer.
Burgers zouden de mogelijkheid moeten krijgen om in groepsverband te procederen tegen onrechtmatig gebruik van persoonsgegevens.
Private partijen die persoonsgegevens gebruiken voor commerciële doeleinden moeten verplicht een eenvoudig toegankelijke klachtenregeling opzetten. Hetzelfde geldt voor publieke organisaties die persoonsgegevens gebruiken voor een efficiënte bedrijfsvoering. Dit betekent dat burgers niet direct hoeven te kiezen voor een civiele procedure of voor het aankloppen bij de Autoriteit Bescherming Persoonsgegevens.
D66 wil een Meldpunt voor Slachtoffers Identiteitsfraude.
D66 is voor het gebruik van slimme meters. D66 wil wel dat er een uitzonderingsmogelijkheid bestaat voor mensen met privacybezwaren tegen de slimme meters.
D66 wil dat de privacy op internet wordt beschermd. Het vastleggen van surfgedrag, invullen van formulieren etcetera, dient beperkt te worden.
D66 is tegen een downloadverbod en tegen het 'three-strikes-out'-principe waarbij consumenten na drie vermeende inbreuken op het auteursrecht van het internet worden afgesloten. D66 heeft tegelijkertijd wel oog voor het auteursrecht van makers. Een kleine aanvulling op het abonnementsgeld voor internet zou een inkomstenbron kunnen creëren waaruit auteursrechthebbenden kunnen worden vergoed.
GroenLinks
Privacy en persoonsgebonden gegevens worden beter beschermd. Digitale informatiesystemen, diensten en producten worden zo ontworpen dat alleen noodzakelijke informatie wordt opgeslagen, voor een vooraf beschreven doel en waar mogelijk anoniem. Burgers en consumenten krijgen inzicht in het gebruik van hun persoonsgegevens. Zonder hun expliciete toestemming mogen deze niet worden doorverkocht of gedeeld met derden.
Technologieën om mensen in de gaten te houden op wie geen verdenking rust, zoals slimme camera's, worden slechts bij uiterste noodzaak ingezet, na een strikte mensenrechtentoets. Wetten en regels die zulke surveillance mogelijk maken vervallen na twee jaar.
Er komt geen landelijke vingerafdrukkendatabank. De overheid slaat vingerafdrukken en gezichtsscans van aanvragers van identiteitsdocumenten alleen op in de chip van dat document, conform de Europese verordening, zodat kan worden gecontroleerd of pas en persoon bij elkaar horen.
Nederland verkort de bewaartijd voor verkeersgegevens van internet- en telefoongebruikers tot het Europese minimum van een half jaar. Binnen de EU maakt de regering zich sterk voor de afschaffing van de bewaarplicht.
Nederland krijgt een bindend handvest van digitale grondrechten en bepleit dit ook binnen de EU.
Er komt geen downloadverbod. Hyperlinken en embedden blijft vrij.
De overheid waarborgt de netneutraliteit. Overheden en internetdienstverleners mogen het internet niet filteren. Zij mogen bepaalde inhoud, diensten of technologische toepassingen niet bevoordelen boven andere.
Nederland ijvert voor volledige openheid rond de onderhandelingen over het anti-namaakverdrag ACTA en verzet zich tegen opname van bepalingen over internet en auteursrecht.
Er komt een meldplicht voor datalekken.
De overheid verplicht zich tot maximale inspanningen om de gevolgen van identiteitsdiefstal voor slachtoffers te minimaliseren.
In artikel 7 van de Grondwet over de uitingsvrijheid en artikel 13 over het brief- en telefoongeheim wordt expliciet gemaakt dat deze rechten ook gelden voor web en e-mail.
Burgers krijgen het recht om wetten door een rechter te laten toetsen aan de Grondwet.
Het systeem voor declaraties in de zorg, de diagnose-behandelingcombinatie (DBC), wordt drastisch vereenvoudigd. Het medisch beroepsgeheim wordt gerespecteerd.
De kilometerheffing wordt zo snel mogelijk ingevoerd, waarbij de privacy buiten kijf staat: politie en justitie krijgen geen toegang tot reisgegevens.
PvdA
Iedereen heeft het recht op een goede internetverbinding. Een internetverbinding mag dan ook niet worden afgesloten als sanctiemiddel bijvoorbeeld voor downloaden. Het internet is open en neutraal, dus bedrijven mogen niet diensten van concurrenten blokkeren of informatie afsluiten. De vrijheid van meningsuiting, het recht op informatie en de privacy van burgers moeten worden gerespecteerd.
Terrorismebestrijding en het voorkomen van aanslagen zal ook in de komende jaren de nodige inspanningen vragen. Nederland kan dat niet alleen en samenwerking in internationaal verband blijft hierbij van belang. Wel moeten we kritisch kijken naar de effectiviteit van de maatregelen die de afgelopen jaren zijn genomen. Staan die voldoende in verhouding staan tot de bescherming van de privacy?
Samenwerking tussen de verschillende overheidsdiensten kan efficiënter zonder afbreuk te doen aan de effectiviteit. Het opslaan van allerlei privégegevens van burgers, bijvoorbeeld als men vliegt, is voor de PvdA alleen aanvaardbaar als dat een direct en aantoonbaar effect heeft in de bestrijding van terrorisme.
Wij streven binnen de EU naar gemeenschappelijke criminaliteitsbestrijding en naar een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid, zonder dat daarbij de bescherming van onze privacy gevaar loopt.
Partij voor de Dieren
Het is onbestaanbaar dat in Nederland per dag meer telefoontaps worden uitgevoerd dan in de VS in een heel jaar. In toenemende mate worden burgerlijke vrijheden ingeperkt door de overheid, en daaraan moet met kracht een halt worden toegeroepen.
Het Elektronisch Patiëntendossier en het Elektronisch Kinddossier worden niet doorgevoerd omdat de privacy onvoldoende gewaarborgd is.
Het opnemen van vingerafdrukken in het paspoort en opname in de centrale database moet ongedaan gemaakt worden.
De Wet Identiteitsvaststelling Verdachten, Veroordeelden en Getuigen moet betere waarborgen krijgen voor de rechten van burgers.
De bewaarplicht van telecomgegevens en e-mailgegevens dient drastisch te worden ingeperkt.
In artikel 7 van de Grondwet over de uitingsvrijheid en artikel 13 over het brief- en telefoongeheim wordt expliciet gemaakt dat deze rechten ook gelden voor hiermee vergelijkbare technologieën, zoals internet en e-mail.
De Wet Bescherming Persoonsgegevens dient te worden aangescherpt om burgerrechten veilig te stellen.
Privé-gegevens van vliegtuigpassagiers en informatie over bankafschriften mag door de overheden niet gedeeld worden met derde landen zoals de VS.
Kilometerheffing en kentekenregistratie op snelwegen mag niet worden ingevoerd zonder stringente privacywaarborgen.
Er is in ons land geen ruimte voor een algemene maat regel tot preventief fouilleren.
De overheid mag internetproviders niet dwingen om automatische opsporingssoftware in te zetten om de inhoud van het internet en mailverkeer van klanten te monitoren.
Er komt geen downloadverbod dat door providers gehandhaafd zou moeten worden.
Er mag geen Europese internetcensuur komen via een filter dat delen van het internet afsluit.
PVV
Preventief fouilleren in het hele land
Etnische registratie van iedereen. Inclusief vermelding Antilliaan
Geen elektronisch patiëntendossier
Herziening van Nederlandse deelname aan internationale verdragen
Na het mislukken van de OV-chipkaart, strippenkaart behouden
En vooral: geen kilometerheffing
SGP
Bij het volgen van verdachte personen of organisaties ter voorkoming van terrorisme is de bescherming van burgers belangrijker dan de privacy van degenen die mogelijk kwaad in de zin hebben.
Het spreekt voor zich dat kinderporno een misdaad is, die streng bestraft dient te worden. In de praktijk blijkt de strafmaat niet afschrikwekkend te zijn. Er moet zo snel mogelijk een verplichting voor providers komen om te filteren.
De beschikbaarheid van porno draagt niet bij aan een gezonde visie op seksualiteit, maar is slechts een oppervlakkige vorm van lustbeleving die vrouwen degradeert tot lustobject. Ook de verkrijgbaarheid van porno bij bijvoorbeeld benzinestations moet tegengegaan worden.
SP
Het toezicht van het parlement op de veiligheidsdiensten wordt verbeterd. De commissie van toezicht (CTIVD) gaat voortaan ook toezien op de doelmatigheid van de diensten.
In de geestelijke gezondheidszorg wordt de marktwerking teruggedraaid en de bureaucratische DBC-financiering afgeschaft.
Het College Bescherming Persoonsgegevens krijgt meer sanctiemogelijkheden en moet hogere boetes kunnen opleggen als er sprake is van schending van privacy.
We moeten de samenleving beschermen tegen nieuwe dreigingen van criminaliteit en terrorisme. Als dergelijke maatregelen echter onnodig de privacy en de burgerrechten inperken, moeten we ze aanpassen.
In Europees verband pleiten we voor afschaffing van de vingerafdruk in het paspoort. Die vingerafdrukken gaan we niet opslaan in een groot databestand.
Terrorisme moet effectief worden bestreden, door betere internationale samenwerking van inlichtingendiensten en het opsporen en bevriezen van financieringsbronnen van terroristische organisaties. En door het aanpakken van de structurele oorzaken van terrorisme.
Aan nog meer Europese richtlijnen die onze privacy inperken hebben we geen behoefte.
VVD
De bescherming van de persoonlijke levenssfeer van burgers is van groot belang. Vrijheid is immers een groot goed. Internet en hedendaagse technieken maken het mogelijk grote hoeveelheden persoonsgegevens te verzamelen: of het nu gaat om het patiëntendossier, de kilometerheffing of terrorismebestrijding.
Te vaak moeten we maar uitgaan van de goede bedoelingen van de overheid, zonder dat voldoende garanties en waarborgen tegen misbruik worden geboden. Heldere regels over wat wel en niet mag evenals technische garanties die onjuist gebruik verhinderen vormen waarborgen voor de vrijheid van de burger.
Databanken moeten te allen tijde goed beveiligd zijn. De VVD wil dat er bij grote informatiseringprojecten in een vroeg stadium nagedacht wordt over het goede gebruik van persoonsgegevens, de noodzaak van het gebruik van deze gegevens en de bescherming ervan.
Inbreuken op de privacy zijn toegestaan voor criminaliteitsbestrijding, met inbegrip van terrorismebestrijding. Het moet hierbij echter gaan om opsporingsactiviteiten of inlichtingenoperaties, niet het willekeurig toegankelijk maken van hele databestanden. De overheid bewaakt de vrijheid en beschermt burgers tegen willekeur.