Risicosamenleving
door Marjan Duijm
Het Nederland van de 21e eeuw ontwikkelt zich meer en meer tot een risicosamenleving. Deze vorm van samenleving wordt gekenmerkt door het denken in termen van risicos en in het bijzonder in het uitsluiten van potentiële risico's.
Bescherming van burgers is het dominante thema van de risicosamenleving. Met het oog op deze bescherming gaan de autoriteiten zeer ver, waarbij de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit en privacy uit het oog worden verloren.
Met het oog op risicobeperking legt de overheid voor elke potentieel risicovolle situatie databestanden aan, waarin de gegevens van individuele burgers worden vastgelegd en gedurende een groot aantal jaren bewaard. Denk hierbij aan het Elektronisch Patiënten Dossier, Kinddossier, gegevens over telefoon en email verkeer van individuele burgers. Dit alles om ten koste van de persoonlijke levenssfeer zoveel mogelijk risicos uit te sluiten.
Een groot aantal organisaties maakt zich ernstig zorgen over deze verregaande inbreuk op de privacy en hebben hun krachten gebundeld in het Platform Bescherming Burgerrechten, een netwerkorganisatie waarbij diverse organisaties zich hebben aangesloten, waaronder het Humanistisch Verbond, Bits of Freedom, Vrijbit en Privacy First.
De aangesloten organisaties binnen het Platform hebben ernstige bezwaren tegen de introductie van de bodyscan op Schiphol. Het enkele feit dat een man heeft geprobeerd een vliegtuig op te blazen heeft geleid tot wapengekletter in de Nederlandse politiek, waarbij grote woorden niet worden geschuwd. De roep om de bodyscan is hiervan een duidelijk voorbeeld. Nog afgezien van het feit dat de kosten fors zijn (Ä 150.000 per scan), kunnen vragen worden gesteld met betrekking tot de realiteitswaarde van dit voorstel en worden al helemaal geen vragen gesteld over de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit en privacy. Ten aanzien van dit laatste gaat het i.c. om een inbreuk op de lichamelijke integriteit.
Allereerst is duidelijk dat het opblazen van een vliegtuig door alle organisaties uiteraard wordt verfoeid en dat dit te allen tijde moet worden voorkomen. Alleen hoe ver ga je ten aanzien van dit laatste. Bekend is dat de betrokken verdachte op een lijst stond met namen van ruim een half miljoen personen, die door de diverse veiligheidsdiensten als mogelijke terroristen worden aangemerkt. De president van de VS heeft moeten erkennen dat de verschillende veiligheidsdiensten de beschikbare informatie niet dan wel onvoldoende met elkaar delen met als gevolg dat betrokkene ongehinderd naar de VS kon reizen.
Deze tekortschietende informatie-uitwisseling vormt een structureel probleem, dat moet worden aangepakt. Het in gebruik nemen van body scans op (een deel van) Schiphol lost dit probleem echter in het geheel niet op en is slechts window dressing. Zelfs het plaatsen van body scans op het gehele westelijke halfrond zou leiden tot schijnveiligheid.
Naast dit praktische bezwaar bestaat er tevens een groot bezwaar op het terrein van de privacy. Door de minister wordt weliswaar gesteld dat de beelden van de body scan uitsluitend worden uitgekeken door de computer, maar voor een hacker is het niet moeilijk om de beelden te kraken en vervolgens op het Internet te plaatsen en/of te koop aan te bieden aan de meest biedende.
Een dergelijke verregaande inbreuk op de lichamelijke integriteit een grondrecht volgens Nederlands en Europees recht - is ontoelaatbaar, te meer daar de bodyscan nauwelijks bijdraagt aan de veiligheid.In het programma Nova heeft de ex coordinator terrorismebestrijding de heer Tjibbe Joustra onomwonden aangegeven dat niet vaststaat dat de Nigeriaan,die de recente aanslag heeft gepleegd
niet door de bodyscan was gekomen, kortom van een direct preventiemiddel is hier geen sprake.
Naar de visie van het Platform legt de politiek de nadruk eenzijdig op de veiligheid van de reizigers in het vliegverkeer, waarbij de beginselen van privacy, proportionaliteit en subsidiariteit met voeten worden getreden.
Nog sterker, de minister en met haar de grootste politiek partijen hebben in de media inmiddels verklaard dat veiligheid hen boven privacy gaat.
Dat is naar de mening van het Platform een brug te ver.
Betekent dat dat het recht op privacy en lichamelijke integriteit, verankerd in onze grondwet moet wijken voor een het recht op schijnveiligheid, immers een niet gegarandeerde veiligheid die overigens als recht niet in onze grondwet is opgenomen?
Laten we niet aan incidentenpolitiek doen en ook niet ongezien en op puur emotionele gronden achter Amerika aandraven terwijl men daar zelf de hand in feite in eigen boezem steekt.
Marjan Duijm,
Voorzitter afdeling Haaglanden van het Humanistisch Verbond,
Lid van het Platform Bescherming Burgerrechten.